Czy czarna herbata podnosi ciśnienie czy je obniża?

Nadciśnienie tętnicze dotyczy w Polsce około jednej trzeciej dorosłych. Prawie każda z tych osób prędzej czy później zaczyna przyglądać się swojej diecie. Podczas takiej analizy bardzo często pojawia się pytanie, czy czarna herbata podnosi ciśnienie, czy je obniża. Popularne porady są niekiedy jednostronne – albo straszą kofeiną i każą odstawić herbatę przy pierwszym pomiarze powyżej normy, albo chwalą antyoksydanty. Sprawdź, czy przy nadciśnieniu musisz rezygnować z herbaty i kiedy warto zachować ostrożność.

Kofeina czy flawonoidy – co w Twojej filiżance wpływa na ciśnienie?

Czarna herbata to w dużej mierze kofeina i flawonoidy. Oba te składniki wpływają na naczynia krwionośne. Kofeina pobudza organizm i sprawia, że naczynia krwionośne mogą się lekko zwężać, a to powoduje przejściowy wzrost ciśnienia tętniczego.

Flawonoidy zawarte w czarnej herbacie – teaflawiny i tearubiginy – powstają podczas fermentacji liści. Działają odwrotnie niż kofeina – powodują rozkurczanie naczyń krwionośnych.

Pytanie, czy czarna herbata podnosi ciśnienie, sprowadza się zatem do pytania, który z tych mechanizmów przeważy. Odpowiedź zależy od kilku czynników.

Pomiar ciśnienia po herbacie – dlaczego wynik może być zawyżony?

Filiżanka czarnej herbaty zawiera przeciętnie od 40 do 70 mg kofeiny w zależności od czasu parzenia, ilości liści i ich jakości. To mniej więcej połowa tego, co w standardowej kawie. U osoby, która rzadko pije napoje kofeinowe, nawet ta ilość może wywołać krótkotrwały skok ciśnienia, przyspieszone tętno i pobudzenie. U osoby pijącej herbatę regularnie od lat efekt jest znacznie słabszy.

Dlatego wynik pomiaru ciśnienia wykonanego bezpośrednio po wypiciu herbaty nie jest miarodajny. Kofeina działa głównie w ciągu pierwszej godziny. Potem jej efekt słabnie. Jeśli ktoś na tej podstawie eliminuje herbatę z diety, podejmuje decyzję opartą na niepełnych danych.

Ważna jest też zawartość L-teaniny, która łagodzi pobudzające działanie kofeiny. Wzrost ciśnienia wywołany kofeiną z herbaty jest zazwyczaj łagodniejszy niż ten po takiej samej dawce z kawy.

Flawonoidy w czarnej herbacie – ukryte wsparcie dla serca

Teaflawiny i tearubiginy to związki roślinne charakterystyczne dla czarnej herbaty. Powstają podczas procesu fermentacji, dlatego nie znajdziemy ich w herbacie zielonej czy białej. To właśnie one w dużej mierze odpowiadają za ciemny kolor naparu, jego smak i część właściwości, które mogą wspierać układ krążenia.

Ich działanie polega między innymi na tym, że pomagają naczyniom krwionośnym się rozkurczyć, więc krew może płynąć swobodniej, a ciśnienie może się obniżyć.

Czarna herbata może obniżać ciśnienie, ale nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza. Jej wpływ jest łagodny, stopniowy i najlepiej widoczny przy regularnym piciu. Ważne jest też, jak ją przygotowujemy, bo zbyt mocny napar czy duża ilość cukru mogą osłabić jej korzystny potencjał.

Herbata z mlekiem – czy tracisz korzyści zdrowotne?

Białka obecne w mleku, głównie kazeina, mogą wiązać flawonoidy, którym czarna herbata zawdzięcza część swojego wpływu na naczynia krwionośne. Gdy dodamy mleko, organizm może przyswoić ich mniej.

Czarna herbata z mlekiem może też w mniejszym stopniu wspierać rozszerzanie naczyń krwionośnych niż herbata bez dodatków. Mleko nie blokuje jednak kofeiny. Innymi słowy: pobudzająca część herbaty zostaje, ale część korzystna dla naczyń może być słabsza. Osoby pijące czarną herbatę z myślą o wsparciu ciśnienia i układu krążenia mogą więcej zyskać, wybierając napar bez mleka.

Turecki zwyczaj picia czarnej herbaty – mocnej i bez dodatków – wynika przede wszystkim z tradycji, ale z dzisiejszej perspektywy okazuje się bardzo trafny. To jednak nie znaczy, że herbata z mlekiem jest szkodliwa.

Od ogrodu do filiżanki – jak jakość herbaty wpływa na Twoje zdrowie?

Czarne herbaty różnią się zawartością flawonoidów. Duże znaczenie ma to, z jakich liści zostały przygotowane i jak je przetworzono. Herbaty liściaste zwykle zawierają więcej cennych związków roślinnych niż drobny granulat. Wynika to z tego, że większe fragmenty liści są mniej narażone na utlenianie oraz utratę części składników aktywnych. Dzięki temu wysokiej jakości czarna herbata liściasta dłużej zachowuje smak, aromat i właściwości odżywcze.

Turecka herbata z Rize – dlaczego warto jej spróbować?

Szczególnie dobrą opinią cieszy się czarna turecka herbata z regionu Rize, położonego nad Morzem Czarnym. To miejsce ma wyjątkowe warunki do uprawy herbaty. Dzięki temu liście rozwijają intensywny smak i zawierają wiele naturalnych składników, które wpływają na jakość naparu. Nie bez powodu czarna turecka herbata z Rize od lat uchodzi za jeden z najbardziej lubianych rodzajów czarnej herbaty.

Krótkie i długie parzenie – jak czas zmienia wpływ herbaty na organizm

Znaczenie ma także sposób parzenia. Jeśli zalejemy herbatę na krótko (2–3 minuty), napar będzie zawierał mniej kofeiny i mniej polifenoli. Dłuższe parzenie (5–15 minut) powoduje, że więcej kofeiny i więcej składników aktywnych (polifenoli) uwalnia się do naparu. W tradycyjnym tureckim czajniku do herbaty (çaydanlık) herbata parzona jest około 15 minut, więc napar jest bogaty w polifenole, ale ma też więcej kofeiny niż przy krótkim parzeniu.

Nadciśnienie i czarna herbata – kiedy zachować ostrożność?

Przy nowo zdiagnozowanym nadciśnieniu, gdy trwa etap dobierania leków, kofeina z herbaty może utrudniać ocenę ich skuteczności, ponieważ zaburza pomiary. Warto wtedy ograniczyć spożycie do jednej, dwóch filiżanek dziennie i mierzyć ciśnienie co najmniej 45 minut po wypiciu herbaty.

Osoby nadwrażliwe na kofeinę, u których już dwie filiżanki herbaty wywołują np. kołatanie serca, powinny skrócić czas parzenia albo wybrać rooibos jako alternatywę bez kofeiny.

Jak pić czarną herbatę przy nadciśnieniu – praktyczne zasady

Przy nadciśnieniu nie zawsze trzeba rezygnować z czarnej herbaty, ale warto zwracać uwagę na moc naparu, porę jego picia oraz własną reakcję na kofeinę. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby, które po herbacie zauważają wyraźny wzrost ciśnienia, kołatanie serca lub silne pobudzenie.

Najważniejsza jest indywidualna reakcja organizmu, ponieważ ta sama ilość kofeiny może u różnych osób wpływać na ciśnienie w różnym stopniu. Jeśli czarna herbata nie powoduje niepokojących objawów, zwykle nie ma potrzeby automatycznego wykluczania jej z diety wyłącznie z powodu nadciśnienia. Przy źle kontrolowanym ciśnieniu lub zmianie leczenia ilość napojów z kofeiną najlepiej omówić z lekarzem.

Trik z pierwszym zalaniem – około 70% mniej kofeiny w filiżance

Zalej liście wrzątkiem, odczekaj 3 minuty i odlej wodę. Następnie zalej ponownie i zaparzaj normalnie. Pierwsze zalanie usuwa około 70% kofeiny, ale pozostawia w liściach większość polifenoli, które przechodzą do naparu przy kolejnym zalaniu liści gorącą wodą. Dzięki temu napar zawiera mniej kofeiny, ale zachowuje większość wartości zdrowotnych herbaty.

Czarna herbata przy nadciśnieniu – przyjaciel czy wróg?

Nie można powiedzieć, że czarna herbata zawsze obniża lub zawsze podnosi ciśnienie krwi. Jej wpływ zależy od tego, co w danym momencie mocniej zadziała na organizm. Zawarta w herbacie kofeina lekko podnosi ciśnienie, ale flawonoidy, przy regularnym piciu herbaty, mogą je obniżać i wspierać naczynia krwionośne. U większości osób regularne picie czarnej herbaty, najlepiej bez mleka, w ilości około trzech do pięciu filiżanek dziennie, jest neutralne albo korzystne dla układu krążenia.

Pytanie, czy czarna herbata obniża ciśnienie, ma uzasadnienie naukowe – herbata może pomagać, ale nie zlikwiduje nadciśnienia po kilku filiżankach i nie powinna być traktowana jako jedyna metoda dbania o serce.

FAQ

Effects of tea intake on blood pressure: a meta-analysis of randomised controlled trials; British Journal of Nutrition 2014, https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/S0007114514001731