Czy melasa jest zdrowa? Fakty, mity i wpływ na organizm
Melasa kojarzy się w Polsce z produkcją cukru, ale w Turcji i w basenie Morza Śródziemnego na podobnej zasadzie powstaje melasa owocowa. Ten słodki koncentrat owocowego smaku powstaje takimi samymi metodami jak przed wiekami. Na pytanie o to, czy melasa jest zdrowa, nie ma prostej odpowiedzi, bo może być zarówno słodkim dodatkiem do chałki, jak i „domowym suplementem”. Wyjaśniamy, jak mądrze korzystać z jej bogactwa, czy melasa rzeczywiście jest zdrowa i zasługuje na miano naturalnego superfood.
Skondensowany owoc – czym jest melasa owocowa i dlaczego w Turcji nazywa się pekmez?
Pod nazwą melasa owocowa, po turecku pekmez, kryje się zagęszczony sok owocowy. W zależności od tradycji i regionu robi się ją z winogron, morwy, karobu (czyli chleba świętojańskiego), owoców granatu, czy daktyli. Turecka melasa ma tylko jeden składnik, nie zawiera konserwantów, barwników ani innych ulepszaczy smaku.
Zanim pojawiły się lodówki, chodziło o to, aby zachować smak owoców na zimę. Ciemny kolor melasy to efekt koncentracji. Jest w niej więcej wszystkiego – cukrów, kwasów, aromatu. Dlatego turecka melasa owocowa ma smak owocu, z którego powstała.
Pekmez to współcześnie tureckie określenie zagęszczonego soku owocowego. Nazwa wywodzi się od słowa bekmes, którym w XI wieku określano mocno odparowany, gęsty syrop z winogron.
Od soku do pekmezu – jak zamknąć całe lato w jednym słoiku? Sposób na melasę
Jeśli zastanawiasz się, jak zrobić melasę tradycyjną metodą, cały proces polega na powolnym odparowywaniu wody z soku owocowego. Zostaje to, co było w owocu, czyli aromat, cukry, składniki mineralne i związki bioaktywne. Turecka melasa jest mocno skoncentrowana. Łyżeczka ma dużo większą „moc” niż łyżeczka soku. To dobra wiadomość, bo oznacza, że jest bardzo wydajna. Melasa dobrze znosi przechowywanie. W dawnych czasach była sposobem na to, by nie marnować owoców.
Melasa owocowa jest słodka i najlepiej traktować ją jako alternatywę dla innych słodkich dodatków. Melasa dobrze komponuje się produktami o neutralnym smaku. Jogurt, twarożek, owsianka, kasza, tahini, pieczywo z dodatkiem melasy zyskują na smaku, a przy okazji przemycisz do swojej odrobinę mikroelementów.
Turecki pekmez to produkt w pełni naturalny. Z tej perspektywy melasa owocowa jest zdrowa, bo nie zawiera konserwantów, barwników ani chemicznych ulepszaczy smaku. To wyłącznie skoncentrowany sok owocowy.
| Etap powstawania melasy | Co dzieje się z owocami? | Efekt |
| Tłoczenie owoców | Pozyskiwany jest naturalny sok owocowy. | Powstaje baza do produkcji melasy. |
| Powolne odparowywanie | Z soku usuwana jest woda. | Smak i składniki odżywcze ulegają koncentracji. |
| Zagęszczanie | Wzrasta zawartość naturalnych cukrów i aromatów. | Melasa staje się gęsta i intensywna w smaku. |
| Gotowy pekmez | Otrzymuje się skoncentrowany produkt bez sztucznych dodatków. | Powstaje naturalny słodzik o wysokiej wydajności. |
Dzięki procesowi odparowywania w melasie pozostają naturalne składniki obecne w owocach, a smak staje się znacznie bardziej skoncentrowany niż w świeżym soku. To właśnie dlatego już niewielka ilość pekmezu wystarcza, aby wzbogacić smak owsianki, jogurtu, pieczywa czy domowych deserów.
Czy melasa jest zdrowa? Zobacz, co kryje w sobie łyżka owocowego eliksiru!
Ze względu na zawartość wapnia, magnezu i żelaza, melasa owocowa może działać korzystnie na organizm, wspierając pracę układu krwionośnego i wzmacniając kości. Wysoka zawartość potasu sprawia, że pekmez jest naturalnym izotonikiem i pomaga przywrócić równowagę elektrolitową po ciężkiej pracy fizycznej lub treningu. W medycynie ludowej melasa z karobu (harnup) jest ceniona jako środek łagodzący kaszel i wspomagający drogi oddechowe.
Wielu dietetyków, analizując to, czy melasa jest zdrowa, zwraca uwagę na jej wpływ na organizm. Dzięki wysokiej zawartości polifenoli, czyli naturalnych przeciwutleniaczy, melasa pomaga w walce ze stresem oksydacyjnym, bo to koncentrat flawonoidów, które chronią nasze komórki przed przedwczesnym starzeniem. Cukry występujące w melasie (głównie fruktoza i glukoza) są wchłaniane inaczej niż sacharoza, choć wciąż wymagają od nas rozsądku i umiaru.
Naturalna apteczka z Orientu – na co pomaga owocowa melasa?
Jedną z zalet melasy jest to, że pomaga ograniczyć spożycie rafinowanego cukru i innych słodyczy. Gdy masz w kuchni melasę o intensywnym smaku, łatwiej zrezygnować z batoników czy ciasteczek. Zamiast dwóch łyżeczek cukru często wystarczy jedna łyżeczka melasy, bo smak jest bardziej wyrazisty.
Melasa pomaga poprawić smak wielu dań, dlatego np. melasa z granatów często jest składnikiem marynat, sosów sałatkowych i napojów.
Etykieta bez magii – jaka melasa jest najzdrowsza?
W przypadku melasy owocowej warto patrzeć na kilka rzeczy, które da się sprawdzić w minutę. Skład melasy powinien być jak najkrótszy. Tureckie melasy mają zazwyczaj jeden składnik, koncentrat soku z konkretnego owocu. Przykładowo melasa z morwy zawiera tylko… melasę z morwy. Bez dodatków typu syrop glukozowy, cukier czy barwniki. Jeśli nie wiesz, gdzie można kupić melasę o krótkim składzie i tureckim pochodzeniu, w TureckiSklep.pl znajdziesz kilka jej rodzajów, różniących się smakiem, zastosowaniem i właściwościami.
- Melasa z winogron (Üzüm Pekmezi) jest najbardziej uniwersalna, bogata w potas i magnez. Idealna dla osób potrzebujących szybkiego zastrzyku energii i wsparcia dla serca.
- Melasa z morwy (Dut Pekmezi) w medycynie ludowej często była rekomendowana przy problemach z układem pokarmowym oraz w stanach osłabienia organizmu. Ma łagodniejszy smak i jest uznawana za bardzo skuteczną w walce z anemią.
- Melasa z karobu (Keçiboynuzu Pekmezi) uważana jest za królową melas. Karob, czyli chleb świętojański, nie zawiera kofeiny, za to obfituje w wapń i witaminy z grupy B. Dlatego może być spożywana przez dzieci.
- Melasa z granatu (Nar Ekşisi) jest w Polsce doskonale znana i bardzo lubiana za wszechstronność. Pasuje do mięsa, warzyw, zup, sosów i napojów.
Z czym to się je? Idealne duety, które pokochasz od pierwszej łyżeczki
W Turcji pekmez rzadko jest jedzony sam. Najbardziej klasyczne jest połączenie z pastą sezamową tahini. Równie dobrze melasa komponuje się z gęstym jogurtem, kefirem czy twarożkiem oraz owsianką na napoju roślinnym, kaszą jaglaną i puddingiem chia. Jeśli szukasz pomysłów, do czego użyć melasy, zacznij od sosów sałatkowych, marynat, pieczonych warzyw, owsianki, jogurtu oraz zimnych i gorących napojów.
Ciemna strona słodyczy? Fakty i mity o kaloryczności melasy
Współcześnie każde źródło cukru budzi niepokój. Czy zatem melasa owocowa jest szkodliwa? Odpowiedź, jak to w dietetyce bywa, brzmi: to zależy od ilości i jakości. Głównym zagrożeniem jest jej wysoki indeks glikemiczny oraz kaloryczność. Osoby cierpiące na cukrzycę typu 2 lub insulinooporność muszą traktować melasę z dużą ostrożnością.
Pytanie o to, czy melasa owocowa jest szkodliwa, należy raczej przekuć w pytanie o umiar. Spożywana w ilości jednej, dwóch łyżeczek dziennie jako dodatek do jogurtu czy owsianki, przynosi zdecydowanie więcej korzyści niż strat.
Czy warto zrobić miejsce na półce dla owocowej melasy?
Melasa owocowa może być bardzo dobrym składnikiem w każdej kuchni. Jest intensywna, ma smak dojrzewających w słońcu owoców i zawiera porcję mikroelementów i przeciwutleniaczy.
Jeśli lubisz słodkie, ale chcesz jeść mądrzej, melasa sprawdzi się doskonale. Kwestia tego, czy melasa jest zdrowa, zależy w dużej mierze od tego, co producent ukrył (lub czego nie dodał) do słoika. Etykieta 100% pekmez albo w przypadku melasy z granatu 100% Nar eksisi to podstawa.
FAQ
Czym różni się melasa owocowa od melasy z buraków cukrowych?
Melasa owocowa powstaje z zagęszczonego soku (np. winogron, morwy, karobu, granatu), a nie jako produkt uboczny produkcji cukru.
Skąd wzięła się nazwa „pekmez”?
To tureckie określenie melasy owocowej. Historycznie wywodzi się od dawnej formy „bekmes”, używanej na określenie gęstego, odparowanego syropu (pierwotnie głównie winogronowego). Z czasem utrwaliło się brzmienie „pekmez”.
Czy melasa owocowa jest zdrowa?
Może być dobrym dodatkiem, jeśli traktujesz ją jak coś „do smaku”, a nie jak produkt do jedzenia łyżkami. To po prostu skoncentrowany sok owocowy, bez konserwantów i barwników.
Jaka melasa owocowa najzdrowsza – winogronowa, morwowa, karobowa czy z granatu?
Najlepsza będzie ta o najkrótszym składzie (100% koncentrat soku z jednego owocu) i taka, której naprawdę używasz w małej ilości. Wybór owocu można dopasować do smaku i zastosowań.
Z czym jeść pekmez, żeby smakował najlepiej?
Najbardziej klasycznie łączy się go z tahini (sezam lubi słodycz), gęstym jogurtem, kefirem, twarożkiem, owsianką czy kaszą. Sprawdzi się też w sosach i dressingach, gdy potrzebujesz trochę słodyczy do zbalansowania kwaśnego lub pikantnego.
Czy melasa owocowa jest szkodliwa?
Najczęściej nie, ale osoby z cukrzycą lub insulinoopornością powinny traktować melasę ostrożnie i najlepiej skonsultować jej miejsce w diecie.
